1. Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid: meer bedrijven worden ‘producent’

Op grond van de PPWR geldt voor producenten van verpakkingen een UPV: producenten zijn onder de PPWR namelijk verantwoordelijk voor de volledige levenscyclus van hun verpakkingen, met inbegrip van het afvalbeheer.  In het kader daarvan stelt de PPWR verschillende administratieve en financiële verplichtingen

Voor de meeste ondernemingen die verpakkingen op de Nederlandse markt brengen zijn UPV-verplichtingen niet nieuw. Producenten die verpakkingen voor het eerst op de Nederlandse markt brengen, zijn namelijk volgens het nationale kader (voornamelijk geregeld in Besluit beheer verpakkingen 2014), al verantwoordelijk voor de inzameling, recycling en verwerking van het verpakkingsafval dat uit die verpakkingen ontstaat. In praktijk wordt deze verantwoordelijkheid uitgevoerd door Verpact, de producentenorganisatie die namens aangesloten bedrijven onder meer zorg draagt voor de uitvoering van inzamel- en recyclingsystemen, statiegeldregelingen, rapportages en communicatieverplichtingen richting de overheid. Het is daarvoor wel nodig dat producenten zich actief bij Verpact registreren, en daarbij jaarlijks rapporteren over de hoeveelheden verpakkingen die zij op de Nederlandse markt hebben gebracht. De jaarlijkse rapportages zijn gebaseerd op het gewicht van de verpakkingen, uitgesplitst naar materiaalsoort, zoals papier, karton, kunststof, glas, metaal en hout. Om aan deze verplichtingen te kunnen voldoen, moeten bedrijven beschikken over een deugdelijke verpakkingsadministratie waarin per verpakkingstype de gebruikte materialen en het gewicht daarvan worden vastgelegd. Daarnaast moeten zij Verpact een financiële bijdrage betalen (de zogenaamde “afvalbeheerbijdrage verpakkingen”).

De PPWR verandert deze verplichtingen in essentie niet, maar harmoniseert en formaliseert het systeem voor alle EU-lidstaten. De PPWR verplicht iedere lidstaat tot het bijhouden van een nationaal producentenregister. Producenten moeten zich registreren in iedere lidstaat waar zij verpakkingen of verpakte producten voor het eerst op de markt brengen. Ook worden uniforme rapportageverplichtingen ingevoerd, waarbij informatie moet worden verstrekt over onder meer de identiteit van de onderneming, relevante merken en de wijze waarop door die ondernemingen aan de UPV-verplichtingen wordt voldaan. De PPWR maakt het ook mogelijk om deze verplichtingen te laten uitvoeren door een producentenorganisatie (“PRO”), zoals Verpact. Voor bedrijven die verpakkingen op de Nederlandse markt aanbieden zal registratie bij Verpact daarom in de praktijk blijven volstaan om aan de registratieverplichtingen van de PPWR te voldoen.

De PPWR  introduceert echter wel een nieuwe definitie van het begrip ‘producent’, die ruimer is dan die uit de bestaande regelgeving. Het uitgangspunt van de PPWR is dat de UPV rust op de partij die verantwoordelijk is voor het eerste op de markt brengen van verpakkingen of verpakte producten binnen de Europese Unie; dit omvat ook ondernemingen die vanuit een andere lidstaat of een land buiten de EU rechtstreeks verpakkingen aan eindgebruikers in een lidstaat aanbieden.  Afhankelijk van het type verpakking en hoe een verpakking of verpakt product wordt verhandeld, kan onder de PPWR de fabrikant, importeur of distributeur van de verpakking of het verpakte product als producent worden aangemerkt.

Bedrijven die verpakkingen op de Nederlandse markt brengen, moeten daarom tijdig beoordelen of zij onder de producentendefinitie van de PPWR vallen en of hun registratie en rapportagesystemen op orde zijn. Het is voor bedrijven die verpakkingen of verpakte producten fabriceren, importeren of distribueren dan ook noodzaak om (opnieuw) nauwkeurig vast te stellen welke rol in de keten zij precies vervullen per activiteit en per lidstaat. Naarmate de Europese registers en rapportagesystemen verder worden uitgerold, zal een goede verpakkingsadministratie daarmee een nog belangrijkere compliance-voorwaarde worden dan onder het huidige Nederlandse systeem al het geval is.

2. Product-compliance

De PPWR behandelt verpakkingen als producten waarvoor specifieke compliance-eisen gelden. Fabrikanten, importeurs en distributeurs krijgen ieder een eigen pakket aan verantwoordelijkheden.

De PPWR bevat in de artikelen 5 t/m 12 inhoudelijke eisen over onder meer:

• Maximale hoeveelheden gevaarlijke stoffen in verpakkingen;

• recyclebaarheid van verpakkingen;

• gerecyclede inhoud van kunststofverpakkingen;

• composteerbare verpakkingen;

• minimalisering van verpakkingsgewicht en -volume;

• herbruikbare verpakkingen; en

• etikettering van verpakkingen.

Niet al deze verplichtingen worden direct op 12 augustus 2026 van toepassing. Voor verschillende onderwerpen moeten eerst nog uitvoerings- of gedelegeerde handelingen worden vastgesteld, waarna overgangstermijnen gelden. De artikelen die wel in werking treden vanaf 12 augustus 2026, zijn artikel 5 en artikel 11. Deze artikelen bevatten regels over (het tot een minimum beperken van) het gebruik van zorgwekkende stoffen in verpakkingen, waaronder beperkingen ten aanzien van bepaalde zware metalen en PFAS in specifieke voedselcontactmaterialen (artikel 5), en criteria voor de toepassing van herbruikbare verpakkingen (artikel 11). Bedrijven die kwalificeren als ‘producent’ onder de PPWR zullen goed moeten kijken of de verpakkingen die zij op de markt (verder) brengen aan deze eisen voldoen.

PPWR-verplichtingen voor fabrikanten

De zwaarste verplichtingen in het kader van product-compliance onder de PPWR rusten op de fabrikant. Daarbij is van belang dat de PPWR een ruim begrip van fabrikant hanteert: ook een onderneming die verpakkingen of verpakte producten onder haar eigen naam of merk op de markt brengt, kan als fabrikant worden aangemerkt, zelfs wanneer de feitelijke productie door een derde wordt uitgevoerd. Bedrijven die verpakkingen of verpakte producten op de Nederlandse markt brengen, zullen dus moeten nagaan ten aanzien voor welke verpakkingsstromen zij onder de PPWR kwalificeren als fabrikant, en waar zij dan aan moeten voldoen.

Volgens artikel 15 van het PPWR moeten fabrikanten in ieder geval:

• een conformiteitsbeoordeling uitvoeren;

• technische documentatie opstellen;

• een EU-conformiteitsverklaring opstellen;

• deze documentatie gedurende meerdere jaren bewaren;

• procedures invoeren om voortdurende conformiteit te waarborgen; en

• corrigerende maatregelen nemen wanneer verpakkingen niet voldoen aan de regelgeving.

Een belangrijk praktisch aandachtspunt is dat conformiteitsverklaringen voor iedere aparte relevante verpakkingssoort moeten worden opgesteld. Bedrijven zullen daarom hun verpakkingsportfolio moeten inventariseren en bepalen welke verpakkingen gezamenlijk kunnen worden beoordeeld en welke afzonderlijke documentatie vereisen.

 PPWR-verplichtingen voor importeurs

Importeurs krijgen onder de PPWR eveneens een zelfstandige verantwoordelijkheid. Volgens artikel 18 PPWR is vereist dat importeurs controleren of de fabrikant de vereiste conformiteitsbeoordeling heeft uitgevoerd en de technische documentatie heeft opgesteld.

Daarnaast moeten importeurs verifiëren dat verpakkingen correct zijn gelabeld, dat de vereiste documentatie aanwezig is en dat de fabrikant correct is geïdentificeerd. Wanneer een importeur redenen heeft om aan te nemen dat een verpakking niet aan de PPWR voldoet, mag deze verpakking niet op de markt worden gebracht totdat de tekortkoming is opgelost.

Importeurs mogen dus niet blind vertrouwen op informatie van leveranciers buiten de Europese Unie. Het kan in dat kader raadzaam zijn voor ondernemingen om bestaande leverancierscontracten opnieuw te bezien, en bijvoorbeeld te overwegen om contractueel vast te leggen dat leveranciers technische documentatie, conformiteitsverklaringen en andere relevante informatie tijdig verstrekken. Zonder deze informatie zal het voor een importeur immers lastiger zijn om aan te tonen dat aan zijn wettelijke verplichtingen is voldaan.

PPWR-verplichtingen voor distributeurs

Ook distributeurs blijven niet buiten schot. Hoewel de verplichtingen zich als gezegd in eerste instantie op fabrikanten en importeurs, moeten zij volgens artikel 19 PPWR wel actief controleren of door de producent aan de UPV-verplichtingen is voldaan, of verpakkingen zijn voorzien van de vereiste aanduidingen en of de vereiste informatie over fabrikant en importeur beschikbaar is. Wanneer er aanwijzingen zijn dat een verpakking niet conform de PPWR is, mag deze niet verder worden verhandeld totdat de situatie is rechtgezet.

3. Wat moeten bedrijven nu doen?

Kort gezegd geldt de PPWR in algemene zin vanaf 12 augustus 2026, maar worden de meeste inhoudelijke verplichtingen uit de artikelen 5 tot en met 12 pas relevant nadat de daarvoor vereiste uitvoeringsbesluiten door de Europese Commissie zijn vastgesteld en de daarbij behorende overgangstermijnen zijn verstreken. Vooralsnog zijn dan ook alleen artikel 5 en artikel 11 van toepassing. Omdat artikel 11 ziet op herbruikbare verpakkingen, zal deze bepaling voor veel bedrijven alleen relevant zijn wanneer zij gebruikmaken van dergelijke verpakkingen.

De conformiteitsverklaring die vanaf 12 augustus 2026 moet worden opgesteld, hoeft daarom in de meeste gevallen slechts aan te tonen dat aan artikel 5 wordt voldaan. Zodra andere bepalingen van toepassing worden, moet de conformiteitsverklaring echter overeenkomstig worden aangevuld en actueel worden gehouden, zodat verpakkingen die op de markt worden gebracht voortdurend aan de PPWR blijven voldoen.

Als bedrijven niet aan deze verplichtingen voldoen of laten zien hiervoor intern geen aandacht te hebben, kan het bevoegd gezag, de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), overwegen om handhavend op te treden om dit alsnog af te dwingen. Dit kan leiden tot (forse) lasten onder dwangsommen. Ook van inhoudelijke eisen die pas later in werking treden kan worden verwacht dat, nu de PPWR vandaag daadwerkelijk in werking treedt, hiervoor meer aandacht komt bij het bevoegd gezag, en dus van bedrijven wordt verwacht dat proactief wordt geprobeerd om aan deze aankomende regelgeving te voldoen vanaf het moment dat die van toepassing wordt.

Om tijdig aan de (toekomstige) vereisten uit de PPWR te voldoen en eventuele handhaving te voorkomen, doen bedrijven er verstandig aan hun positie onder de PPWR gestructureerd in kaart te brengen. Daarbij moeten de verschillende verpakkingsstromen van de onderneming worden geïnventariseerd, en moet per verpakkingsstroom worden vastgesteld welke rol de onderneming vervult in de keten, en in de zin van de UPV-regels. Daarnaast zullen bedrijven een systeem moeten inrichten voor het structureel bijhouden van verpakkingsgegevens en verpakkingsgewichten. Voor fabrikanten en importeurs geldt dat de beschikbare technische informatie moet worden geïnventariseerd, en waar nodig moet worden opgesteld. Ook moet door fabrikanten per verpakkingssoort een EU-conformiteitsverklaring worden afgegeven. Importeurs zullen, waar nodig, afspraken moeten maken met leveranciers over het aanleveren van de technische documentatie die zij nodig hebben om aan hun eigen verplichtingen onder de PPWR te kunnen voldoen. Indien de onderneming voor bepaalde verpakkingsstromen als producent kwalificeert, moet worden gecontroleerd of de registratie- en rapportageverplichtingen in het kader van de UPV worden nageleefd, of alsnog moeten plaatsvinden.

Bedrijven die tijdig starten met de inventarisatie van hun verpakkingen en ketenpositie, zullen aanzienlijk beter zijn voorbereid wanneer de nieuwe verplichtingen vanaf 12 augustus 2026 geleidelijk hun volledige werking krijgen. Dat kan ook helpen in de communicatie met het bevoegd gezag, en het aantonen hoe en wanneer aan de (aanstaande) verplichtingen wordt voldaan.

Vragen over de PPWR of de implicaties voor uw bedrijf? Wij zijn graag beschikbaar. 

• Voor de volledige tekst van de PPWR, zie: L_202500040NL.000101.fmx.xml

• Registratie bij Verpact in het kader van UPV kan via de volgende link: Aanmeldformulier Nederland | Verpact.

• Voor formats van de EU conformiteitsverklaring en de technische documentatie bijlagen VIII en VII van de PPWR.